Sürekli sert ünsüzler , ses yolunun daralma durumunda oluşan ünsüzlerdir
Türkçede sürekli sert ünsüzler şunlardır:
Ünsüzler, ses tellerinin titreşime uğrayıp uğramamasına göre sert (tonsuz) ve yumuşak (tonlu) olarak ikiye ayrılır. Sert ünsüzler, ses telleri titreşmeden oluşur
Yumuşak ve sert ünsüz benzeşmesi şu şekilde bulunur: 1. Sert ünsüzle biten kelimelere yumuşak ünsüzlerden "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüz değişerek sertleşir. 2. Kök içerisindeki heceler de ünsüz benzeşmesine uyabilir; eğer bir hece ünsüz harfle bitiyorsa ve kendinden sonraki hecenin ilk harfi de ünsüz ise, bu harfler ünsüz benzeşmesine uyar. Örnekler: - "dolapta" (sert ünsüz "p" yumuşak ünsüz "v"ye benzeşerek sertleşmiştir); - "aptal, eksik" (kök içindeki ünsüz benzeşmesi).
Türkçede sert ünsüzler şunlardır: ç; f; h; k; p; s; ş; t. Bu harflerin karşıtı olan yumuşak ünsüzler ise b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z'dir.
Ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi) ve ünsüz yumuşaması arasındaki fark şu şekilde özetlenebilir: Ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi). Kelime, sert sessiz (f, s, t, k, ç, ş, h, p) bir harfle biter. Kelimeye, c, d, g ile başlayan bir ek gelir. Daha sonra, c-ç'ye, d-t'ye, g-k'ye dönüşerek sertleşir. Ünsüz yumuşaması. Kelime, süreksiz sert ünsüzler (p, ç, t, k) ile biter. Kelimeye, ünlü ile başlayan bir ek gelir. Kelime sonundaki p-b'ye, ç-c'ye, t-d'ye, k-g/ğ'ye dönüşerek yumuşar. Örnekler: Ünsüz sertleşmesi: "kitap + cı = kitapçı". Ünsüz yumuşaması: "ağaç + a = ağaca".
Ünsüz değişiminin diğer isminin ünsüz yumuşaması olmasının nedeni, Türkçede p, ç, t, k harfleriyle biten kelimelerin, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında bu harflerin sırasıyla b, c, d, ğ/g harflerine dönüşmesidir. Bu ses olayı, kelimelerin telaffuzunu kolaylaştırmak ve dilbilgisi kurallarına uyum sağlamak amacıyla gerçekleşir.
Ünsüz benzeşmesi, Türkçede sert ünsüzle biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzlerden “c, d, g” ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşerek değişmesidir. Bu ses olayına ünsüz benzeşmesi denmesinin sebebi, kelime sonundaki sert ünsüzün, yanına gelen yumuşak ünsüzü kendine benzetmesidir. Ünsüz benzeşmesinde c ünsüzü ç, d ünsüzü t, g ünsüzü ise k ünsüzüne dönüşerek sertleşir. Örnekler: dolap – da → dolap – ta; yavaş – ca → yavaş – ça; unut – gan → unut – kan. Birleşik kelimelerde, terimlerde, başka dillerden dilimize geçmiş sözcüklerin gövdelerinde ünsüz benzeşmesi aranmaz. Örnekler: dikdörtgen, akciğer; üçgen, dörtgen, beşgen.
Ünsüz sertleşmesi ve ünsüz benzeşmesi aynı şeydir. Ünsüz benzeşmesi ya da ünsüz sertleşmesi kuralına göre, bir kelimeye ünsüz harfle başlayan bir yapım eki veya çekim eki eklendiğinde, kendisinden önceki son harf sert ünsüz ise sert ünsüzle başlamalıdır. Bu ses olayına örnek olarak şu kelimeler verilebilir: ağaç + da → ağaçta; unut + gan → unutkan; tarih + den → Tarihten; yaş + ca → yaşça. Ünsüz benzeşmesi ya da sertleşmesi kökte veya gövdede olan bir ünsüz uyumu değildir, sonradan meydana gelen bir ses olayıdır.
Ünlü sertleşmesi ve ünsüz sertleşmesi Türkçe dilbilgisinde iki farklı ses olayını ifade eder. Ünlü sertleşmesi, "niye" örneğinde olduğu gibi, "ne-y-e" şeklinde bir daralma ile gerçekleşir. Ünsüz sertleşmesi ise, sert ünsüzlerle (ç, f, h, k, p, s, ş, t) biten kelimelere, yumuşak ünsüzlerle (b, c, d, g) başlayan ekler geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşerek p, ç, t, k seslerinden birine dönüşmesi durumudur. Örnekler: dolap + da → dolapta; aç + dı → açtı; kitap + cı → kitapçı. Özel isimlerde bu kural uygulanmaz.
Blog
Sıtma hastalığı bulmaca nedir?
Sürekli sert ünsüz ne demek?
Süslü ayraç ve süslü parantez aynı mı?
Sırtlan neyi temsil eder?
Süper Loto 20 çekiliş no ne zaman çekildi?
Teyze ve hala neden po olarak söylenir?
Sürpriz kelimesinin kökeni nedir?
Tavsiye ve öneri arasındaki fark nedir?
Tarot ile ilgili filmler hangileri?
Terea ve green arasındaki fark nedir?
Tonight nasıl okunur?
Tecno ne anlama gelir?
Sıra ingilizce ne demek?
Tarotta büyücü kartı neden ters çıkar?
Transparan ne anlama gelir?
Tarım cebimde hangi hizmetleri kapsıyor?
Tabiat eş anlamlısı nedir?
Tabu ve tabuu aynı mı?
Taş yerinde ağırlıktır atasözü kime ait?
Ticaret gemilerinde tayfaların başı nedir?
TJ ne anlama gelir?
Take 3. hali nedir?
Tesadüfen ve tesadüf yok arasındaki fark nedir?
Tabure ve iskemle nedir?
Temmuz hangi burç ve özellikleri?
Tariz ve kinaye arasındaki fark nedir?
Talaş yerine ne kullanılır?
Topluluk adlarının özellikleri nelerdir?
Tehditkar ve tehditvari aynı mı?
Taş ve kaya eş sesli mi?
Terazi hangi elementin sembolü?
TDK'de kesme işareti nasıl yazılır?
Tarkan ve Tevetoğlu aynı kişi mi?
Takiyye ve riya arasındaki fark nedir?
Telmih ve kinaye aynı şey mi?
Takdirde ne zaman kullanılır?
Sütre ne işe yarar?
Terk ve terketmek aynı mı?
Tch açılımı nedir?
Torch ve meşale aynı mı?