Tanzimat dönemi şiiri, birinci dönem ve ikinci dönem olmak üzere ikiye ayrılır
Bu dönemlerin ayrılmasında temel etken, sanatçılar arasındaki edebi görüş ayrılıklarıdır
Tanzimat dönemi şiiri, 3 Kasım 1839 tarihinde Mustafa Reşid Paşa tarafından ilan edilen Gülhane Hattı Hümayunu'nun (Tanzimat Fermanı) yürürlüğe konmasıyla ortaya çıkmıştır.
Tanzimat Dönemi'nde gerçekleşen bazı gelişmeler şunlardır: Hukuk alanında: Tüm vatandaşlar "Osmanlı vatandaşı" sayılarak din farklılıklarına bağlı ayrıcalıklar kısmen kaldırıldı. Mali alanda: İlk bütçe hazırlandı, vergiler düzenli ve gelirlere göre dağıtılmaya başlandı. Askeri alanda: Zorunlu askerlik sistemi kuruldu. Eğitim alanında: Mekatib-i Umumiye Nezareti kuruldu, Darülmuallim ve Mekteb-i Mülkiye-i Şahane açıldı. Sanayileşme: Devlet eliyle atölye ve tesis kurulmasını amaçlayan sanayileşme başladı. Siyasal ve toplumsal alanda: İl genel meclisleri kuruldu, sivil haklar ve özgürlükler artırıldı. Tanzimat Dönemi, 1839'da Gülhane Hatt-ı Şerifi'nin ilanıyla başlamış ve 1876'da II. Abdülhamit'in tahta çıkmasıyla sona ermiştir.
Tanzimat Dönemi, 3 Kasım 1839 tarihinde Gülhane Hatt-ı Şerifi'nin (Tanzimat Fermanı) okunmasıyla başlamıştır.
Divan edebiyatı ve Tanzimat dönemi şiiri arasındaki farklar şunlardır: 1. Konu: Divan şiirinde aşk, tabiat, tasavvuf, ahlak ve devlet büyüklerini övme gibi konular işlenirken, Tanzimat şiirinde eşitlik, hürriyet, adalet, yönetimden şikayet gibi temalar öne çıkmıştır. 2. Nazım Birimi: Divan şiirinde genellikle beyit kullanılmışken, Tanzimat şiirinde beyit sayıları değiştirilmiş ve aruz ölçüsünün yanı sıra hece ölçüsü de kullanılmaya başlanmıştır. 3. Şiirin Adı: Tanzimat şiirinde şiirlerin adları yazılırken, nazım türünün adının yanına konunun adı da eklenmiştir. 4. Kafiye Anlayışı: Divan şiirinde "göz için kafiye" anlayışı hakimken, Tanzimat şiirinde "kulak için kafiye" anlayışı benimsenmiştir. 5. Dil Kullanımı: Her iki edebiyat türünde de Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalar kullanılmasına rağmen, Tanzimat şiiri daha anlaşılır bir dil kullanmaya çalışmıştır.
Tanzimat dönemi şiirinde ilkler şunlardır: 1. İlk resmi Türkçe gazete: Takvim-i Vakayi . 2. İlk yarı resmi gazete: Ceride-i Havadis . 3. İlk özel gazete: Tercüman-ı Ahval / Şinasi ile Agah Efendi. 4. Matbaada basılan ilk kitap: Vankulu Lügati . 5. Edebiyat kelimesini ilk kullanan: Şinasi. 6. İlk çeviri roman: Yusuf Kamil Paşa / Fenelon’dan Telemak . 7. İlk tarihi roman: Namık Kemal / Cezmi . 8. İlk şiir çevirisi: Şinasi / Müntehabat-ı Eşar . 9. İlk Batılı anlamda fabl: Eşek İle Tilki - Şinasi. 10. İlk Batılı anlamda eleştiri: Tahrib-i Harabat , Takip / Namık Kemal.
Tanzimat dönemi edebiyatı iki döneme ayrılır: 1. Birinci dönem: 1860-1876 yılları arasında sürer. 2. İkinci dönem: 1876-1895 yılları arasında devam eder. Bu ayrım, sanatçılar arasındaki edebi görüş ayrılıklarına dayanır.
Tanzimat 1. Dönem Edebiyatının Özellikleri: Divan Edebiyatı Eleştirisi: Sanatçılar, divan edebiyatını eleştirmelerine rağmen onun etkisinden kurtulamamışlardır. Yeni Temalar: "Vatan, millet, hak, hukuk, adalet, özgürlük" gibi kavramlar ilk defa bu dönemde edebi eserlerde yer almıştır. Batılı Eserler: Batılı anlamda ilk eserler bu dönemde verilmiştir. Yeni Türler: Roman, modern hikaye, tiyatro, gazete, makale, eleştiri ve anı gibi türlerin ilk örnekleri bu dönemde verilmiştir. Dil: Edebiyat, toplumu eğitmek ve bilinçlendirmek için bir araç olarak görülmüş, ancak dilin sadeleşmesi gerektiği söylense de bu konuda pek ilerleme kaydedilmemiştir. Devlet Adamları: Sanatçıların çoğu aynı zamanda devlet yöneticisiydi. Edebi Akımlar: Klasisizm (Şinasi, Ahmet Vefik Paşa) ve romantizm (Namık Kemal, Ahmet Mithat) akımlarından etkilenilmiştir.
Kültür ve Sanat
